Thanh HiếuDòng vốn khổng lồ định hình cuộc chơi
Bất chấp những thay đổi về mặt lập pháp, dòng tiền chảy vào lĩnh vực năng lượng sạch tại Mỹ vẫn chứng kiến mức tăng trưởng ấn tượng.
Theo nghiên cứu công bố năm 2026 trên tạp chí Nature Reviews Clean Technology, tổng đầu tư năng lượng sạch tại Mỹ đã đạt con số 729 tỷ USD chỉ trong 3 năm sau khi Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) ra đời, tương đương mức tăng vọt 92% so với giai đoạn 3 năm trước đó.
Đáng chú ý nhất là quá trình công nghiệp hóa năng lượng sạch đang tăng tốc ngoạn mục. Lượng vốn rót vào lĩnh vực sản xuất đã tăng gấp năm lần để chạm mốc 117 tỷ USD. Năng lực sản xuất pin trong nước thậm chí đã vượt qua cả nhu cầu triển khai xe điện thực tế.
Gần đây, Đạo luật ngân sách năm 2025 mang tên One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) đã ra đời nhằm điều chỉnh một số ưu đãi thuế từ thời IRA. Dù đạo luật mới làm suy giảm một phần hiệu ứng tăng tốc đầu tư, tổng nguồn vốn đổ vào năng lượng vẫn được dự báo duy trì ở mức gần cao nhất trong lịch sử.
Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc điện mặt trời, điện gió và pin lưu trữ đã đạt độ cạnh tranh rất cao về giá. Bên cạnh đó, nhu cầu điện năng từ nền kinh tế liên tục tăng mạnh, đặc biệt là lực kéo khổng lồ từ lĩnh vực công nghệ và công nghiệp.
Dữ liệu thực tế trên thị trường cũng củng cố cho nhận định này. Theo hãng tin Reuters, ngành điện mặt trời của Mỹ vừa bổ sung thêm 11,7 gigawatt công suất mới trong quý III/2025. Con số này đánh dấu mức tăng trưởng 49% so với quý liền trước.
Trong 3 quý đầu năm, điện mặt trời chiếm tới 58% tổng công suất phát điện mới được hòa lưới tại Mỹ.
Tấm khiên thuế và chiến lược bảo vệ sản xuất nội địa
Một minh chứng rõ nét cho việc Mỹ không hề "khai tử" ESG là hệ thống chính sách ưu đãi thuế vẫn đang hoạt động mạnh mẽ.
Theo tài liệu tổng hợp từ Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), các cơ chế Tín dụng thuế đầu tư (ITC) và Tín dụng thuế sản xuất (PTC) tiếp tục là bệ phóng cho doanh nghiệp. Các dự án năng lượng tái tạo có thể được khấu trừ tới 30% chi phí hệ thống khỏi thuế liên bang.
Chính phủ Mỹ đặc biệt chú trọng việc dùng chính sách xanh để bảo vệ nền sản xuất trong nước. Các dự án sẽ được cộng thêm 10% tín dụng thuế nếu sử dụng sản phẩm được sản xuất tại Mỹ. Các khu vực đất ô nhiễm, khu khai thác mỏ cũ hoặc cộng đồng thu nhập thấp cũng được hưởng mức ưu đãi cộng thêm từ 10-20% nhằm thúc đẩy lợi ích kinh tế lõi.
Để khơi thông dòng vốn, các cơ chế linh hoạt như chi trả trực tiếp và chuyển nhượng tín dụng đã được áp dụng. Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền bán lại tín dụng thuế năng lượng sạch cho một bên thứ ba không liên quan. Điều này giúp tăng tính thanh khoản và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho toàn thị trường.
Ngay cả dưới tác động của đạo luật OBBBA mới, các dự án điện mặt trời quy mô lớn vẫn đang chạy đua để hưởng lợi. Theo Reuters, các chủ đầu tư chỉ cần khởi công trước tháng 7 năm sau hoặc đưa dự án vào vận hành trước cuối năm 2027 là đã đủ điều kiện nhận gói tín dụng thuế 30%.
Bước chuyển dịch có kiểm soát
Thay vì xóa bỏ hoàn toàn nhiên liệu truyền thống một cách cực đoan, Mỹ đang áp dụng mô hình chuyển dịch có kiểm soát.
Theo Trung tâm Nguồn lực Chính sách Khí hậu Hoa Kỳ (WRI), khoảng 60% điện năng tại nước này vẫn đang dựa vào khí tự nhiên và than đá. Năng lượng sạch và nhiên liệu hóa thạch đang cùng tồn tại trong một cấu trúc được tối ưu hóa dài hạn nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Sự trỗi dậy của năng lượng tái tạo phần lớn đến từ bài toán chi phí. Kể từ năm 2009, chi phí điện gió và điện mặt trời quy mô lớn đã giảm 70-90%. Chúng hiện đã đủ sức cạnh tranh trực tiếp với các nguồn điện truyền thống mà không cần dựa dẫm hoàn toàn vào trợ cấp.
Dù vậy, ngành năng lượng xanh vẫn phải đối mặt với những nút thắt lớn về hạ tầng. Reuters dẫn báo cáo cho thấy hơn 117 gigawatt dự án điện mặt trời và lưu trữ đang bị kẹt trong quy trình phê duyệt phức tạp. Việc thiếu hụt năng lực truyền tải điện đường dài và gián đoạn chuỗi cung ứng vật liệu cũng là những rào cản hiện hữu.
Để giải quyết vấn đề, chính phủ liên bang đã tung ra hàng loạt gói tài trợ khổng lồ thông qua Đạo luật Hạ tầng lưỡng đảng. Hàng tỷ USD đang được rót vào việc nâng cấp an ninh lưới điện, duy trì các nhà máy điện hạt nhân dân sự và cải tạo an toàn đập thủy điện. Mỹ cũng chi 500 triệu USD để phát triển năng lượng mặt trời và địa nhiệt ngay trên các khu đất khai thác mỏ cũ.
Nhìn vào bức tranh tổng thể, có thể thấy các chính sách phát triển bền vững tại Mỹ đang bước vào giai đoạn thực tế và khắt khe hơn. ESG không hề biến mất mà đang tự gọt giũa để trở thành một cấu phần không thể tách rời của nền kinh tế.
