Trần Trung— Nyoshul Khen Rinpoche
“Nếu bạn thực hành các pháp tu Bồ-đề tâm — như luyện tâm (lojong), những lời nguyện từ ái, pháp hoán đổi mình và người (tonglen), v.v… — thì các pháp ấy thoạt nhìn có vẻ thuộc phạm vi khái niệm và tục đế, nhưng trên thực tế, chúng bao hàm chân lý tuyệt đối chính là bản tánh của Đại Viên Mãn (Dzogchen): sự rộng mở vô biên, đại tâm, thanh tịnh, tự do và vô thủ chấp.
Tính vô ngã vị tha ấy không khác gì sự rộng mở bất nhị, tính Không bao la (śūnyatā). Dzogchen có thể vốn nguyên sơ thanh tịnh và chưa từng bị ô nhiễm, giống như tuyết trắng tinh nguyên, nhưng nếu tiếp cận nó bằng động cơ pha tạp hay nguyện vọng ích kỷ bất tịnh, thì đó là một giới hạn rất lớn. Khi bạn tiểu tiện lên tuyết, tuyết vốn trắng, nhưng ngay lập tức nó hóa vàng.
Từ chỉ Bồ-đề tâm trong tiếng Tây Tạng là sem kye. Nghĩa đen của từ này là “sự khai mở” hay “sự nở hoa của tâm”. Nó đối nghịch với tâm lượng nhỏ hẹp — sự chấp ngã, co rút vào bản thân, và hạn cuộc.
Dù chúng ta đang bước trên con đường thực hành nào — Dzogchen, Kim Cang thừa (Vajrayāna), Bồ-tát thừa, Thanh Văn thừa Theravāda căn bản, hay bất kỳ đạo lộ tâm linh nào khác — nếu chúng ta có thái độ thanh tịnh, thiện lành, cùng một tâm rộng mở và bao dung, thì sự thực hành ấy mới thật sự là Phật pháp; nó tương ưng với con đường thực hành khiến tâm thức thực sự nở hoa và tháo gỡ mọi trói buộc của tâm.
Đây chính là ý nghĩa chân thật của Bồ-đề tâm. Có thể bầu trời vốn luôn trong sáng, thanh tịnh, rộng lớn và vô biên như vậy; nhưng khi khoảnh khắc của Dzogchen xuất hiện, thì giống như mặt trời bỗng nhiên mọc lên. Không phải bầu trời của tự tính nội tại nơi chúng ta được cải thiện thêm điều gì, nhưng quả thực dường như có một điều gì đó xảy ra.
Ẩn dụ về mặt trời mọc này ám chỉ rangjung yeshe — trí tuệ giác ngộ tự sinh, tự khởi, hay sự tỉnh thức bản nhiên vốn sẵn đang hiển lộ trong tự tánh của chúng ta. Đây chính là khoảnh khắc của Dzogchen: bình minh của trí tuệ tự khởi, của bản giác nguyên sơ.”
"If you practice bodhicitta practices—mind training, loving-kindness prayers, exchanging oneself and others (tong len), and so forth—these practices may seem conceptual and relative, but they actually include the absolute truth that is the very nature of Dzogchen: vast openness, big mind, purity, freedom, and non-grasping.
Unselfishness is no different than that nondual openness, vast emptiness, shunyata. Dzogchen may be as primordially pure and ever unaffected as the virgin snow, but approaching it with mixed motivation or impure selfish aspiration is a great limitation. When you urinate in the snow, the snow starts white, but suddenly it’s yellow.
The word for bodhicitta in Tibetan is sem kye. This literally means “the opening or blossoming of the mind.” It is the opposite of small mind, of self-preoccupation, self-contraction, and narrowness.
Whatever practice-path we find ourselves on—be it Dzogchen, Vajrayana, the Bodhisattvayana, the fundamental Theravadin Vehicle, or another spiritual path—if we have a pure, wholesome attitude and a spacious and tolerant mind, then our practice is really Buddhist practice; it is in line with practice that really blossoms and unties the mind.
This is the real meaning of bodhicitta. It may be that the sky is always limpid, clear, vast, infinite, and so on, but when the moment of Dzogchen arrives it is as if the sun has suddenly risen. It is not that the sky of our inherent nature has improved, but something definitely does seem to happen.
This metaphor of the rising sun refers to the rangjung yeshe, the spontaneous, self-born awareness wisdom or innate wakefulness dawning within our nature. This is the moment of Dzogchen, the dawn of the self-arisen awareness wisdom, innate wisdom."
~ Nyoshul Khen Rinpoche
