Hà KhươngCó giới hạn sinh học nào đối với tuổi thọ của con người không?
Nghiên cứu mới cho thấy ngay cả trong những điều kiện thuận lợi nhất, tuổi thọ con người vẫn có thể bị giới hạn bởi những quá trình sinh học không thể tránh khỏi.
Trong nghiên cứu được công bố trên npj Aging, các nhà khoa học Nga đã sử dụng mô hình toán học để ước tính tuổi thọ tối đa của con người trong kịch bản gần như mọi cơ chế lão hóa có thể đảo ngược bị loại bỏ, chỉ còn lại các đột biến soma (somatic mutations), những thay đổi ADN tích lũy tự nhiên trong suốt cuộc đời.
Trong những điều kiện lý tưởng hóa đó, các nhà khoa học ước tính tuổi thọ trung bình của con người có thể đạt 146-194 năm, gần gấp đôi tuổi thọ hiện tại nhưng vẫn thấp hơn dự đoán lạc quan của một số người ủng hộ các công nghệ kéo dài tuổi thọ.
Những phát hiện này củng cố quan điểm rằng lão hóa không phải do một cơ chế duy nhất gây ra mà là kết quả của sự tương tác giữa nhiều quá trình sinh học.
Tiến sĩ James Powers, Giáo sư Lão khoa tại Đại học Vanderbilt (Mỹ), chia sẻ với Healthline rằng nghiên cứu này mở ra những hướng tiếp cận mới đầy thú vị nhằm kéo dài tuổi thọ.
Đột biến ADN hạn chế tuổi thọ của con người
Các nhà nghiên cứu ở Nga đã xây dựng một mô hình tính toán được thiết kế để cô lập một trong những quá trình sinh học cơ bản nhất của lão hóa: sự tích luỹ các đột biến soma.
Không giống như đột biến gen di truyền, đột biến soma xảy ra sau khi sinh. Mỗi khi ADN được sao chép hoặc bị tổn thương trong quá trình hoạt động của tế bào khỏe mạnh, những lỗi nhỏ có thể xảy ra. Hầu hết đều vô hại, nhưng theo thời gian, những đột biến này tích luỹ lại và cuối cùng có thể làm suy giảm chức năng tế bào hoặc dẫn đến ung thư.
Qua đó, các nhà khoa học nhận thấy các tế bào thần kinh não và tế bào cơ tim nổi lên như những trở ngại lớn về tuổi thọ vì chúng phân chia rất ít hoặc hoàn toàn không phân chia sau tuổi trưởng thành.
Khi đột biến tích lũy, những tế bào này chết dần mà không được thay thế, làm giảm đáng kể tuổi thọ dự đoán.
Ngược lại, các mô có khả năng tái tạo như gan có khả năng phục hồi đáng kể vì các tế bào bị tổn thương có thể được bổ sung bằng các tế bào thay thế khỏe mạnh. Trong các mô phỏng, chức năng gan thường được giữ nguyên trong hàng chục nghìn năm, cho thấy các mô tái tạo khó có thể là giới hạn sinh học cơ bản đối với tuổi thọ.
Nhóm nghiên cứu ước tính một người trung bình có thể sống khoảng 156 năm trong kịch bản mô phỏng này (dao động 146-194 năm). Mô hình cũng dự đoán tuổi thọ tối đa về mặt lý thuyết có thể đạt từ 210 đến 557 năm.
Những con số này vượt xa kỷ lục tuổi thọ đã được xác nhận là 122 năm. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn rất nhiều so với mức hơn 1.700 năm mà mô hình dự đoán trong giả thuyết con người hoàn toàn không bị lão hóa.
Các tác giả lập luận rằng khoảng cách lớn này chứng tỏ đột biến soma chỉ là một phần của vấn đề lão hóa. Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến nguy cơ mắc nhiều bệnh, nhưng những lựa chọn về lối sống hằng ngày cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc quyết định tuổi thọ.
Tuy nhiên, giống như bất kỳ nghiên cứu mô hình nào, nghiên cứu này cũng có những hạn chế đáng chú ý.
Các mô hình không tính đến nhiều cơ chế lão hóa đã được xác định rõ, bao gồm rối loạn chức năng ty thể và tình trạng viêm mãn tính. Mô hình cũng không giả định khả năng trong tương lai sẽ xuất hiện các biện pháp giúp làm chậm tốc độ tích lũy đột biến soma.
Điều này cho thấy việc chỉ can thiệp vào một cơ chế lão hóa riêng lẻ khó có thể giúp kéo dài tuổi thọ một cách đột phá.
Sự khác biệt giữa tuổi thọ và tuổi thọ khỏe mạnh
Tuổi thọ đơn giản đề cập đến tổng số năm một người sống. Tuổi thọ khỏe mạnh mô tả những năm sống trong tình trạng sức khỏe thể chất và nhận thức tốt, không bị khuyết tật và bệnh tật.
Bằng chứng mạnh mẽ nhất về việc sống thọ và khỏe mạnh hơn đến từ các biện pháp đã chứng minh hiệu quả như tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ và chất lượng, chế độ ăn uống lành mạnh.
Tập thể dục thường xuyên luôn là một trong những biện pháp can thiệp hiệu quả nhất để cải thiện tuổi thọ. Lợi ích của việc tập thể dục bao gồm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, một số loại ung thư và suy giảm nhận thức, đồng thời duy trì sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động khi về già.
Bỏ thuốc lá, hoặc không bao giờ hút thuốc ngay từ đầu, vẫn đóng vai trò rất quan trọng. Sử dụng thuốc lá làm tăng tốc độ tổn thương ở hầu hết các hệ cơ quan và làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư, bệnh tim, đột quỵ và bệnh phổi mãn tính.
Các yếu tố quan trọng khác để cải thiện tuổi thọ bao gồm:
- Duy trì huyết áp khỏe mạnh.
- Giảm cholesterol xấu (LDL).
- Ngủ đủ, chất lượng giấc ngủ tốt.
- Duy trì các mối quan hệ xã hội.
