HUYNH BAO LONGĐối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra tại Singapore đã trở thành tâm điểm chú ý của giới quan sát quốc tế khi phản ánh một chương trình nghị sự phức tạp về địa chính trị toàn cầu. Theo ghi nhận từ hãng tin Reuters, bên cạnh tiêu điểm từ bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, diễn đàn năm nay bị chi phối mạnh mẽ bởi các điểm nóng xung quanh tình hình Iran, căng thẳng Đài Loan và những cam kết chiến lược của Mỹ tại châu Á dưới thời Tổng thống Donald Trump, đặc biệt là sự hiện diện của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth. Đây là lần đầu tiên một người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam trực tiếp đảm nhiệm vai trò diễn giả khai mạc tại diễn đàn an ninh uy tín này, đánh dấu một bước đi quan trọng trong nỗ lực định vị hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.
Ở góc nhìn ghi nhận tích cực, Ban Truyền thông của Hội đồng Quốc dân Việt Nam — một tổ chức dân sự hoạt động vì dân chủ và nhân quyền — đã đưa ra đánh giá cao đối với nội dung bài phát biểu của ông Tô Lâm. Tổ chức này nhận định nhà lãnh đạo Việt Nam đã thẳng thắn diện kiến ba cuộc khủng hoảng nền tảng của thế giới đương đại bao gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Việc ông Tô Lâm nhấn mạnh tầm quan trọng của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982), khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN và đặc biệt là áp lực "chọn phe" mà các quốc gia nhỏ đang phải đối mặt trước sự cạnh tranh Mỹ - Trung được xem là những phân tích sâu sắc, phản ánh đúng thực tế khách quan của khu vực. Góc nhìn này tương đồng với các lập luận trên tạp chí The Diplomat, cho rằng Việt Nam đang khôn khéo dịch chuyển trọng tâm sang sân chơi an ninh phi truyền thống để tự kiến tạo không gian chiến lược riêng thay vì sa vào các cuộc đua quyền lực cứng.
Tuy nhiên, sự kiện này cũng vấp phải làn sóng phản biện và phê phán rất quyết liệt từ các nhà bình luận độc lập và các tổ chức đối lập. Ông Lý Thái Hùng, Chủ tịch Đảng Việt Tân, đã thẳng thắn nhận xét bài diễn văn tuy tròn trịa về câu chữ nhưng thiếu đi mũi nhọn chiến lược và cố tình né tránh việc gọi tên trực diện cuộc đối đầu Mỹ - Trung. Gay gắt hơn, nhà bình luận Vũ Thạch chỉ ra nghịch lý sâu sắc khi một chính quyền liên tục bị cáo buộc bóp nghẹt không gian dân sự và siết chặt tự do ngôn luận ở trong nước lại lên tiếng rao giảng về "an ninh con người" và "bảo vệ không gian thông tin" trước công luận quốc tế. Những mâu thuẫn này được giới phê bình liên hệ với các phát ngôn nội địa của ông Tô Lâm tại báo Nhân Dân, nơi ông yêu cầu báo Đảng phải là tiếng nói của nhân dân dù người dân không có quyền tự do ra báo độc lập.
Bên cạnh những tranh luận về mặt học thuật, các yếu tố hậu trường và truyền thông xung quanh nhà lãnh đạo Việt Nam cũng bị mổ xẻ nghiêm trọng. Tờ báo điện tử hàng đầu Singapore Mothership đã khơi lại vụ bê bối ăn bò dát vàng chấn động năm 2021 của ông Tô Lâm tại London nhằm cung cấp thông tin nền cho độc giả khu vực. Đồng thời, khoảnh khắc ông Tô Lâm tỏ ra lúng túng, nói vấp và phải vội vã dùng đến tai nghe phiên dịch khi nhận câu hỏi trực tiếp bằng tiếng Anh về an ninh năng lượng đã trở thành đề tài châm biếm trên các diễn đàn phản biện. Chi tiết này bị đánh giá là làm giảm khí chất nguyên thủ và mâu thuẫn hoàn toàn với những thông tin tuyên truyền trong nước trước đó về việc ông từng đứng ra trực tiếp tranh luận với các giáo sư Đại học Harvard. Tổng hợp các dữ kiện trên, giới quan sát độc lập đặt dấu hỏi lớn về bản chất thực sự của nền "Ngoại giao cây tre", cáo buộc đây chỉ là một chiến thuật thực dụng nhằm che đậy sự phụ thuộc sâu sắc vào Bắc Kinh để duy trì quyền lực phe phái, khiến các tuyên bố hòa mỹ của Việt Nam tại Shangri-La tiếp tục đối mặt với sự hoài nghi lớn từ dư luận thế giới.
