Hà LinhHướng đến Ngày Tim mạch Thế giới 29/9, Liên đoàn Tim mạch Thế giới (WHF) triển khai chiến dịch “Don’t Miss a Beat” (Đừng bỏ lỡ một nhịp tim), kêu gọi mọi người nhận biết các dấu hiệu bệnh tim mạch, chủ động bảo vệ trái tim và thúc đẩy hành động ở cấp chính sách.
Chủ đề năm nay nhấn mạnh phòng bệnh tim mạch cần bắt đầu từ những thay đổi trong lối sống, đồng thời đòi hỏi các chính sách tạo môi trường thuận lợi để người dân lựa chọn lành mạnh.
Tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong, chiếm hơn 80% số ca tử vong, trong đó có nhiều trường hợp tử vong sớm khi người bệnh vẫn còn ở độ tuổi tương đối trẻ. Đột quỵ và bệnh tim mạch là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở cả nam và nữ.
WHO nhận định nhiều trường hợp tử vong sớm có thể phòng ngừa được. Trong các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.
Người Việt vẫn ăn nhiều muối
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia (Bộ Y tế), cho biết mức tiêu thụ muối còn cao ở người Việt Nam.
Năm 2021, mức tiêu thụ muối của người dân Việt Nam là 8,1g mỗi ngày. Con số này đã giảm so với năm 2015 (9,4g mỗi ngày) nhưng vẫn cao hơn 60% so với giới hạn tối đa được WHO khuyến nghị là 5g (tương đương 1 thìa cà phê).
Đặc biệt, nhóm nguy cơ cao (tăng huyết áp, đái tháo đường) vẫn ăn mặn hơn quần thể chung.
Điều đáng lưu ý là lượng muối không chỉ đến từ muối ăn trên bàn. Natri còn có trong nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng gói và gia vị như nước mắm, nước tương, dầu hào, nước chấm...
Bên cạnh đó, theo PGS Mai, một xu hướng đang thay đổi là tỷ trọng natri từ thực phẩm chế biến sẵn, mì ăn liền, đồ ăn vặt và bữa ăn ngoài đang tăng nhanh, đặc biệt ở đô thị và giới trẻ.
“Vì vậy, chiến lược giảm natri phải tác động đồng thời hai đặc điểm trên. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 30% lượng muối tiêu thụ trung bình mỗi ngày của người dân, phấn đấu đưa mức tiêu thụ xuống dưới 7g/người/ngày”, PGS Mai nhấn mạnh.
Không chỉ muối, thực phẩm siêu chế biến cũng đáng lưu ý
Cùng với quá trình đô thị hóa và thay đổi lối sống, thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm siêu chế biến ngày càng phổ biến. Nhiều sản phẩm thuộc nhóm này thường chứa nhiều muối, đường hoặc chất béo bão hòa, trong khi khẩu phần của người dân có thể thiếu rau, quả và chất xơ.
Thức ăn nhanh thường chứa nhiều muối, đường và chất béo, nhưng lại ít trái cây và rau xanh. Vào năm 2019, hơn một nửa (54,1%) học sinh, sinh viên ăn thức ăn nhanh ít nhất một lần mỗi tuần và 17,1% ăn ít nhất 3 lần mỗi tuần. Con số này cho thấy sự gia tăng đáng kể so với năm 2013, khi tỷ lệ này lần lượt là 30,2% (ăn một lần mỗi tuần) và 8,8% (ăn ít nhất 3 lần mỗi tuần).
Mức chi tiêu bình quân cho thực phẩm siêu chế biến tăng từ 2,4 triệu đồng/người vào năm 2017 lên gần 3,1 triệu đồng/người vào năm 2024. Con số này cho thấy mức độ phổ biến và tiêu thụ ngày càng gia tăng của các sản phẩm này tại Việt Nam.
Đồ uống có đường cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Tiêu thụ thường xuyên có liên quan đến tăng cân, béo phì và nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch và một số bệnh không lây nhiễm khác.
Chỉ một lon nước ngọt dung tích 330ml có thể chứa tới 10 thìa cà phê đường (40g), con số này gần bằng mức tiêu thụ đường tự do tối đa WHO khuyến nghị cho người trưởng thành (50g) và cao hơn khoảng 1,5 lần mức khuyến nghị có lợi hơn nữa cho sức khỏe (dưới 25g).
WHO khuyến nghị dán nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì
Những thay đổi trong bữa ăn vì thế có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, chỉ thay đổi hành vi là chưa đủ, cần giải pháp về chính sách. Trong bối cảnh Luật An toàn thực phẩm đang được sửa đổi, vấn đề này càng đáng được quan tâm.
WHO đề xuất ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đối với thực phẩm bao gói sẵn. Qua đó, giúp người tiêu dùng nhận biết thực phẩm có hàm lượng cao muối, đường, chất béo không lành mạnh dễ dàng hơn. Các dạng nhãn diễn giải bằng biểu tượng, màu sắc hoặc cảnh báo đơn giản có thể làm nổi bật những sản phẩm có hàm lượng cao các chất dinh dưỡng cần hạn chế.
Kinh nghiệm từ Chile cho thấy sau khi quốc gia này áp dụng dán nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì, mức mua các thực phẩm chứa nhiều đường đã giảm 37%, muối giảm 22%, và chất béo bão hòa giảm 16%.
Đồng thời, tỷ lệ thực phẩm đóng gói cần dán nhãn giảm từ 7/10 xuống còn khoảng 5/10 sản phẩm. Lý do là các công ty thực phẩm thay đổi công thức để giảm bớt lượng đường, muối và chất béo không lành mạnh.
Tại Việt Nam, thực phẩm đóng gói sẵn bắt buộc phải ghi rõ thành phần, giá trị dinh dưỡng mặt sau bao bì thực phẩm. Tuy nhiên, nhãn dinh dưỡng mặt sau thường khó đọc và chưa giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh sản phẩm có chứa quá nhiều đường, muối hay chất béo không lành mạnh.
